Tại sao tranh sơn mài lại độc đáo và giá trị?

Tại sao tranh sơn mài lại độc đáo và giá trị?

Tranh sơn mài cũng như vẽ tranh chân dung sơn dầu được coi là một loại hình nghệ thuật bậc cao trong hội họa. Bởi các loại hình tranh nghệ thuật này đòi hỏi tính tỷ mỷ và cầu kỳ. Tranh sơn dầu đã có tiếng từ lâu và người ta cũng rõ sự độc đáo và giá trị. Còn tranh sơn mài thì sao? Tại sao tranh sơn mài lại độc đáo và giá trị?

Trong thế kỷ 21, việc kết hợp sơn mài cùng những nguyên liệu khác đã tạo nên sự đa dạng về chủng loại sản phẩm. Bên cạnh các sản phẩm sơn mài có phôi gỗ, hình thức sử dụng phôi gốm, phôi MDF (Cót ván ép)… đã tạo ra nhiều sản phẩm sơn mài độc đáo, các sản phẩm sơn mài của Việt Nam đã vươn ra khỏi tầm quốc ra và được trưng bày tại các bảo tàng thế giới.

Tại sao tranh sơn mài lại độc đáo và giá trị?

Tại sao tranh sơn mài lại độc đáo và giá trị?

Sau đây ta hãy đi vào các công đoạn để hình thành nên một bức tranh sơn mài độc đáo.

1. Nguyên liệu thô: Một sản phẩm sơn mài được kết tạo từ những nguyên liệu chính sau:
+ Sơn: được tạo từ cây sơn, dầu trẩu, dầu trám, nhựa thông và nhựa dó…
+ Màu: sơn mài cổ truyền dùng 2 màu cơ bản là cánh gián đen và đỏ, loại màu chế từ khoáng chất vô cơ (son) nên không bị phân huỷ trước ánh sáng và thời gian.
+ Các sản phẩm từ vàng như vàng thếp…  và các sản phẩm từ bạc như bạc thếp, bạc dán, bạc xay, bạc dầm…
+ Các vật liệu khác: vỏ trứng, vỏ trai, vỏ ốc, bột điệp…
+ Ngày nay, người ta đã chế tạo thành công các loại sơn công nghiệp có thể thay thế các loại sơn mài cổ truyền do có nhiều ưu điểm, nhất là dễ dàng trong sản xuất tranh và màu sắc thì vô cùng phong phú.
2. Sản xuất:
Có thể nói công nghệ sơn mài chỉ có nguyên lý chung nhưng khác biệt trong kinh nghiệm, kỹ thuật của từng cá nhân. Kỹ thuật làm tranh khác với làm tượng, lại khác với trang trí đồ vật, sơn phủ hoàng kim… Có thể chia làm một số công đoạn chính sau: bó hom vóc, trang trí, mài và đánh bóng.
2.1 Bó hom vóc:
Đây là công đoạn bó cốt gỗ (đồ vật cần sơn).
– Dùng đất phù sa (có thể dùng bột đá) trộn sơn ta giã nhuyễn cùng giấy bản rồi hom, chít các vết rạn nứt của tấm gỗ. Mỗi lớp sơn lại lót một lớp giấy (hoặc vải màn) sau đó còn phải đục mộng mang cá để cài và gắn sơn cho các nẹp gỗ ngang ở sau tấm vóc (ván gỗ) để chống vết rạn xé dọc tấm vải. Sau đó để gỗ khô kiệt mới hom sơn kín cả mặt trước, mặt sau. Công đoạn này nhằm bảo vệ tấm vóc không thể thấm nước, không bị mối mọt, không phụ thuộc môi trường làm gỗ co ngót.
2.2 Trang trí:
– Khi có được tấm vóc nói trên (hoặc các mô hình chạm khác bình hoa, các bộ đồ khác), người chế các món đồ phải làm các công đoạn gắn, dán các chất liệu tạo màu cho tác phẩm trước tiên như: vỏ trứng, mảnh xà cừ, vàng, bạc…sau đó phủ sơn rồi lại mài phẳng, tiếp đến dùng màu.
Với kỹ thuật sơn phủ tượng và đồ nội thất như: hương án, hoành phi, câu đối… người thợ phải làm trong phòng kín và quây màn xung quanh để tránh gió thổi các nguyên liệu: quỳ vàng, quỳ bạc, tránh bụi bám vào nước sơn còn ướt.
2.3 Mài và đánh bóng:
– Vì dầu bóng đã pha màu để vẽ nên độ bóng chìm trong cốt màu tạo thành độ sâu thẳm của sản phẩm do đó sau mỗi lần vẽ phải mài. Người xưa sử dụng lá chuối khô làm giấy nháp. Đến nay, nguyên tắc đánh bóng sản phẩm lần cuối chưa có gì thay thế phương pháp thủ công vì loại tranh này không được phép phủ dầu bóng. Đó chính là điểm độc đáo của sơn mài. Sự thành công của một tranh sơn mài nói riêng và sản phẩm sơn mài nói chung phụ thuộc rất lớn vào công đoạn sau cùng. Có một số thứ để mài và đánh bóng như: than củi xoan nghiền nhỏ, tóc rối, đá gan gà v.v..
Hiện nay, tranh sơn mài sử dụng nguyên liệu là sơn Nhật được dùng khá phổ biến. Sơn Nhật lại nhanh khô và làm cho việc ai đó muốn vẽ tranh ở nước ôn đới cũng có thể thực hiện được. Nhưng khi sử dụng sơn Nhật, để tranh được bóng, người ta thường dùng một lớp sơn trong (sơn cánh gián) phủ ra bên ngoài tranh, còn nếu tranh sơn mài dùng sơn ta, chỉ cần lấy nắm tóc rối xoa lên tranh, hoặc dùng bàn tay có độ ẩm (có ít mồ hôi) xoa lên tranh, tranh sẽ rất bóng. Tuy nhiên, tranh sơn màu dùng sơn ta vẫn được ưa chuộng hơn vì sự công phu trong quá trình làm tranh và khi nhìn, nó tạo độ sâu cho bức tranh hơn.
Chính sự cầu kỳ, tỷ mỷ và khéo léo cộng với óc sáng tạo đã khiến cho những bức tranh sơn mài trở nên vô cùng độc đáo và giá trị. Từ những phòng tranh chuyên vẽ tranh chân dung và những phòng tranh sơn mài, đã khiến cho nghệ thuật tranh của Việt Nam lừng danh trên thế giới.

Rate this post

Leave a Reply

Chuyển đến thanh công cụ